Hebben kerken een agenda op het terrein van sociale en ecologische gerechtigheid? Zo ja, welke? Deze vraag komt de laatste tijd vaak bij mij op. Hij komt naar boven als ik denk aan de maatschappelijke veranderingen die op de Nederlandse samenleving afkomen als gevolg van de bezuinigingen en die voor veel kwetsbare mensen sociale en ook materiële armoede kan gaan betekenen.

De vraag komt ook bij mij op als ik denk aan de behandeling van hen die illegalen worden genoemd. Hij komt bij mij op als ik denk aan meer dan duizend kledingslaven die onlangs in Bangladesh omkwamen en waarbij er kledinglijnen leiden naar onze klerenkasten. Hij komt bij mij op als ik denk aan alle mondiale crises (water, voedsel, klimaat – om er een paar te noemen), die de meest arme gemeenschappen op aarde het zwaarst treffen.

beleid maken
En als die agenda er is, is die dan opgesteld door enkelingen? Door hobbyisten? Door mensen met een groot rechtvaardigheidsgevoel? Of is het iets waar kerken bewust beleid op maken? Zoals kerken ook nadenken over het vormgeven van erediensten, de inhoud van een liedboek, jeugdbeleid?
Je zou het wel denken. De God van de Bijbel is per slot van rekening geen God van efficiëntie, geen God van winstmarges, maar een God van gerechtigheid. Hij is voortdurend op allerlei manieren in de weer met zijn herstelplan voor Zijn wereld. Hij verheft zijn stem, gebruikt zijn rechterhand, Hij gaat zo ver dat Hij zichzelf geeft.

Een van de leerzame aspecten aan het ontmoeten van christengemeenschappen in andere culturen is dat je oog krijgt voor je eigen vooroordelen ten opzichte van kerken in andere culturele contexten. ‘Naar kerken in Engeland en Amerika ga je om te leren, naar kerken op het zuidelijk halfrond ga je voor hulp, ondersteuning en zending. Wij kunnen per slot van rekening meer betekenen voor hen dan zij voor ons.’ Dit is in zekere zin opmerkelijk. Tegenwoordig wonen de meeste christenen in de oostelijke en zuidelijke continenten. Nederland is een zendingsterrein geworden.
Mijn missionaire inzichten zijn juist verbreed en verdiept door christelijke leiders en
kerkgemeenschappen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Ik noem een aantal aspecten.
Het eerste is dat het woord missionair een brede, integrale, betekenis heeft. Niet helemaal nieuw overigens, maar wel als nieuw. Het besef groeit dat missionair in de kern wil zeggen dat christenen gezondenen zijn, zoals hun Heer Jezus Christus een gezondene was, naar onze wereld. En omdat Jezus Christus Heer is over alle terreinen van het leven, zijn christenen ‘gezondenen 24/7’. Missionair zijn is op deze manier primair verbonden met gewoon mens zijn, met het leven van alledag met al zijn gewone relaties. Hoe kun je groeien in een leven uit één stuk, in een verknipte wereld vol van allerlei impulsen?
Het tweede aspect is dat missionair zijn buiten de landsgrenzen en daarbinnen niet fundamenteel van elkaar verschillen. Voor beide vormen geldt dat de twee vragen beantwoord moeten worden: wat is de context waarbinnen mensen leven en wat is binnen die context het verlossende evangelie van de Heer Jezus Christus. Kerken wereldwijd kunnen veel van elkaar leren hoe Jezus present te stellen. Zo bezien is het logisch dat verbindingen met kerken overzee wederkerig worden en steeds meer gericht zijn op wederzijds leren en bemoedigen.

Ten slotte heeft missionair zijn alles te maken met gerechtigheid, een kernbegrip in het evangelie. Gerechtigheid doen is in de Bijbel verbonden met alle relaties waarin God de mens heeft geplaatst: de relatie met God, met de naaste, met de schepping en met zichzelf. Zoals Tim Keller aangeeft, is gerechtigheid een begrip dat inhoud krijgt wanneer een mens beseft dat hij van genade leeft. Wanneer je beseft dat je in de ruimte wordt gesteld en God jou tot je bestemming wil laten komen, dan word je uitgenodigd ook zo met de ander en het andere om te gaan.

De vraag naar de gerechtigheidagenda van kerken hoorde ik voor het eerst van kerken die in de marge leven. Het laat mij niet los.

Een bijdrage van Marnix Niemeijer.